Softwarepakketten.nl
Exact Software

Bijdrage van Bloggers (blogs)

Uitvraag in XBRL bij de Nederlandse overheid stuit op meerdere problemen

Plaatsingsdatum 08-02-2012
Berichtdatum 8 februari 2012

Sinds 2007 zou de Belastingdienst klaar zijn voor het ontvangen van XBRL rapportages voor de VPB en IB (winst)aangiftes. Alleen XBRL retourberichten leveren was nog niet mogelijk. Nu 5 jaar later kan de Belastingdienst nog steeds geen XBRL retourberichten leveren. En dat is lang niet het enige probleem bij de invoering van XBRL bij de Nederlandse overheid. 

Begin vorig jaar kreeg ik nog de indruk dat de hobbels om XBRL grootschalig in gebruik te nemen bij de Nederlandse overheid (Belastingdienst, CBS en Kamers van Koophandel) snel geslecht zouden worden. Helaas ben ik nu minder optimistisch. Eerst maar even wat feiten op een rij:

  1. De Belastingdienst is na ruim 5 jaar nog steeds niet klaar zijn voor het leveren van XBRL retourberichten (bijvoorbeeld een Elektronische Kopie Aanslag - EKA ). De planning van dit laatste is nu medio 2012 met zelfs het voorbehoud tot verder uitstel.
     
  2. Ook de Nederlandse Beroepsorganisaties van Accountants (NBA) valt iets te verwijten. Hoewel de Kamer van Koophandel al jaren klaar is om jaarrekeningen digitaal in XBRL-formaat te ontvangen wordt dit laatste door NBA al sinds 2007 tegengehouden (zie ook: NIVRA Nieuws nummer 4, 8 februari 2007) voor (middel)grote bedrijven, vanwege het ontbreken van een goedkeurende verklaring bij de XBRL deponering. Let u even op de datum van 8 februari 2007, dat is precies 5 jaar geleden. De NBA zoekt dus al vijf jaar naar een oplossing.  
      
  3. Volgens een recent bericht waren er alleen al in december 2011 op dinsdag 13 december, zaterdag 17 december, woensdag 21 december en donderdag 22 december storingen geweest in het berichtenverkeer met Digipoort, het kanaal om XBRL berichten uit te wisselen met de overheid. Voor problemen kun je alleen doordeweeks terecht van 08.00 tot 17.00 uur. 
       
  4. Tijdens de voorlichtingsdagen door Logius en de samenwerkende beroeps- en branche organisaties, gehouden eind 2011, werd duidelijk dat het aantal XBRL berichten dat is ingediend bij uitvragende partijen ver achter is gebleven bij de verwachting. De Belastingdienst heeft geen enkele aangifte Vennootschapsbelasting ontvangen t/m 2011 en slechts 3 aangiftes inkomstenbelasting. De beperkte ontvangen aantallen van de Verkorte winstaangiftes noem ik verderop. De BTW aangifte lijkt op het eerste gezicht een positieve uitschieter met ruim 80.000 in 2011. Maar afgezet tegen miljoenen BTW aangiftes per jaar is een aantal van 80.000 natuurlijk te verwaarlozen. Daar komt bij dat niemand kan aangeven wat de toegevoegde waarde is om een BTW aangifte in te dienen in XBRL formaat in plaats van het huidige XML formaat? De BTW aangifte zelf is er niet simpeler op geworden. De kamers van Koophandel ontvingen t/m 2011 zo’n 2.700 jaarrekeningen elektronisch in XBRL formaat en het CBS bleef steken op precies 5 statistieken die zijn aangeleverd in XBRL formaat.
             
  5. Logius meldt op 2 januari 2012: “Door automatiseringsproblemen is de Kamer van Koophandel niet in staat geweest de NT 2012 tijdig te implementeren. Jaarstukken die zijn opgemaakt met de NT 2012 kunnen hierdoor niet worden ontvangen”.
      
  6. Op 22 december 2011 sprak een delegatie van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) met vertegenwoordigers van het ministerie van Financiën en de Belastingdienst over de aankomende verplichtstelling van XBRL-aanleveringen bij de Belastingdienst. “De Voor ingevulde aangifte (VIA) is nu al beschikbaar voor de particuliere markt maar helaas niet voor de intermediairs. Zeker nu in 2013 ook alle bankgegevens in de VIA worden opgenomen (Box 3), is het voor de intermediair een gemiste kans dat hij van deze faciliteit geen gebruik kan maken”. Zo is te lezen in een nieuwsbericht naar aanleiding van het gesprek. Het ministerie reageerde als volgt hierop: “Wanneer na 2014 de verplichte stromen in gang zijn gezet, is men bereid om het retourverkeer naar de intermediairs, waaronder de VIA, te optimaliseren”. Dus alweer flink vooruit schuiven, net als de eerder genoemde XBRL retourberichten. 
      
  7. In 2011 is een pilot gestart voor het aanleveren van financiële gegevens door zorginstellingen in de vorm van XBRL. De pilot is niet afgerond doordat softwareleveranciers niet klaar bleken.  

Heeft XBRL al wat opgeleverd?
Ondertussen blijft de overheid u en mij doen geloven dat door de invoering van XBRL lastenreductie wordt gerealiseerd. In 2006 is ondernemend Nederland een lastenvermindering van 350 miljoen euro in het vooruitzicht gesteld door de invoering van XBRL die behaald zou worden in 2007. Dat is toen mislukt. In 2011 verscheen de “Voortgang Programma Regeldruk bedrijven 2011-2015” vanuit het ministerie van EL&I. Ook die voortgang stelt een forse lastenreductie in het vooruitzicht door het invoeren van XBRL. Voor de Verkorte winstaangifte in XBRL worden reducties van 41,4 en 67,5 miljoen in het vooruitzicht gesteld, oftewel meer dan honderd miljoen. Voor de BTW-aangifte met gebruikmaking van XBRL wordt een reductie van 2,4 miljoen genoemd, met als datum december 2011. Al jaren kan de BTW-aangifte via menig boekhoudpakket (met 1 druk op de knop) volledig elektronisch ingediend worden bij de Belastingdienst in een standaard (XML) formaat via het BAPI-kanaal. Natuurlijk kan een vereenvoudigde BTW-aangifte voor een forse lastenreductie zorgen, maar van vereenvoudiging lijkt  geen sprake door de invoering van XBRL.

Heeft u wel eens overwogen gebruik te maken van de Verkorte winstaangifte?
In 2008 werd de Verkorte winstaangifte Vennootschapsbelasting aangekondigd (rapport 7 mei 2008, ministeries van Financiën en Justitie). Er zou voortaan volstaan worden met slechts 25% van het huidige aantal gegevenselementen. De verkorte winstaangifte zou dan wel verplicht in XBRL formaat geleverd moeten worden en alleen door fiscaal intermediairs die deelnemen aan Horizontaal Toezicht van de Belastingdienst. Een knap staaltje van koppelverkoop, want waarom niet de Verkorte winstaangifte in het huidige (XML) aangifteformaat kunnen indienen? Op 26 april 2010 verscheen vervolgens een bericht vanuit het Ministerie van Financiën dat Minister de Jager de elektronische aangifte voor vennootschapsbelasting (VPB) en inkomstenbelasting (IB) voor ondernemers vereenvoudigt. Het voordeel van de Verkorte winstaangifte lijkt daarmee weer deels teniet gedaan. Dat de Verkorte winstaangifte XBRL niet echt op weg heeft geholpen wordt geïllustreerd door de volgende ontvangen aantallen (47 in 2009, 359 in 2010 en 315 in 2011). Van de mogelijkheid om de Verkorte Winstaangifte Inkomstenbelastingdienst in te dienen in 2011 is precies nul keer gebruik gemaakt.  

Aan het Ministerie van EL&I heb ik begin januari 2012 een onderbouwing gevraagd van de genoemde besparingen en heb ik ook gevraagd welke kosten begroot zijn voor het in stand houden van het SBR-project (Standard Business Reporting project, dat met name gericht is op berichtuitwisseling in XBRL) in de jaren 2012 en 2013? Tot heden heb ik geen onderbouwing of kostenspecificatie ontvangen. Je zou toch denken dat dit laatste een fluitje van een cent is voor het ministerie als ze zelf XBRL in gebruik nemen.

Voor verbreding van SBR is vanuit het overheidsprogramma PRIMA (Programma implementatie ICT Agenda) eind 2011 een bedrag van 1,2 mln euro toegezegd. Onder het motto dat SBR steeds vaker wordt gebruikt voor het aanleveren van financiële rapportages. De geldkraan voor SBR blijft dus gewoon open staan vanuit de overheid in deze tijd van bezuinigingen. Laat de overheid eerst eens afmaken waar ze aan begonnen zijn met XBRL en aantonen dat het werkt. Of is dat te kort door de bocht?

Verplichtstelling
Op 30 mei 2011 is door minister Verhagen van EL&I en Staatssecretaris Weekers van Financiën besloten om de aanlevering van IB- en VPB-aangiftes vanuit software vanaf 2013 alleen nog maar in SBR (in XBRL-formaat via Digipoort) te doen. Andere stromen volgen in 2014 en 2015 en ook rapportages aan de Kamer van Koophandel en het CBS zullen via SBR worden aangeleverd. Als reden wordt genoemd dat SBR zorgt voor betere kwaliteit gegevens, sneller rapporteren en hergebruik van gegevens uit de administratie. Dit zou met name gelden voor intermediairs. Maar de praktijk leert dat het juist de uitvragende partijen zijn die profiteren van de invoering van XBRL. Het scheelt de Kamers van Koophandel natuurlijk handen vol werk als alle jaarrekeningen elektronisch gedeponeerd worden in XBRL formaat. En dit zelfde gaat ongetwijfeld op als de banken gegevens voor een kredietrapportage elektronisch ontvangen in een standaard formaat. Of de ondernemer hiervan gaat profiteren moet de toekomst eerst maar uitwijzen.  

Driedubbele kosten voor certificaten
Dan hebben we nog de driedubbele kosten voor de aanschaf van certificaten. Voor het doen van elektronische aangifte aan de Belastingdienst (IB, VPB, BTW, ICP en LB) vanuit softwarepakketten wordt nu gebruik gemaakt van BAPI-certificaten. In elk geval door fiscaal intermediairs (Accountants, - administratie- en belastingadvieskantoren), maar ook door menig ondernemer. Deze BAPI-certificaten zijn indertijd verplicht aangeschaft bij Diginotar (inmiddels failliet), de enige partij die deze BAPI-certificaten uitgaf. Deze huidige BAPI-certificaten zijn per juli 2012 waardeloos en moeten (voor 1 juli 2012) vervangen worden door BAPI-certificaten die uitgegeven worden door KPN (zie  dossier: vervangen Diginotar certificaten). U moet dus opnieuw een BAPI-certificaat aanschaffen bij KPN ook al liep uw huidige certificaat eigenlijk nog door na 1 juli 2012. De extra kosten zijn voor uw eigen rekening. ‘Ondernemersrisico’ wordt dat genoemd. Voor de aangiftes IB en VPB die u doet via aangiftesoftware van commerciële aanbieders, moet u dan vanaf 1-1-2013 beschikken over een PKI-overheid services certificaat. Wie denkt dat dit laatste certificaat uitwisselbaar is met het BAPI-certificaat komt bedrogen uit. U moet gewoon weer een nieuw certificaat aanschaffen. En dat laatste certificaat is dan ook nog eens beduidend duurder (Zo'n 4 maal de kosten van een BAPI-certificaat). Zo heeft u te maken met driedubbele kosten voor certificaten:
1. De kosten van uw huidige BAPI-Certificaat van Diginotar
2. De kosten van migratie van BAPI-certificaat van Diginotar naar KPN
3. De kosten van aanschaf van een PKIoverheid services certificaat. 
Als u accountant bent mag u zich in bepaalde sitiaties (bijvoorbeeld het afgeven van een oplage-verklaring of een elektronische kredietrapportage aan de banken) nog gelukkig prijzen met de extra  aanschaf van een PKIoverheid persoonsgebonden certificaat (zoals een beroepscertificaat dat is geïntroduceerd door de NBA).

Opmerkelijk is ook te noemen dat de Belastingdienst de overgang naar XBRL zou bieden voor alle aangiftesoorten. Rond 2009 is echter besloten dat de aangifte Loonheffing vooralsnog niet overgaat op XBRL. Door dit besluit moet voor onbepaalde tijd uw huidige (BAPI) infrastructuur ook operationeel blijven met alle gevolgen (beheer en kosten) van dien. In 2011 werd als reden genoemd dat ieder geval gewacht moet worden op de ontwikkelingen rond de loonsomheffing, die door het kabinet in het Regeerakkoord is aangekondigd.

Zal het Ministerie van EL&I de kosten van certificaten en het uitstel van de overgang van de Loonheffing ook hebben meegenomen bij de beoogde lastenvermindering en in haar “Voortgang Programma Regeldruk bedrijven 2011-2015”? Ik denk dat ik het antwoord wel weet. 

Inmiddels is KPN gestart met de migratie van Diginotar naar KPN.
"NOAB dringt aan op snelle actie richting KPN nu blijkt dat KPN slechts enkele abonneenummers heeft verstrekt en dat er grote achterstand is in de verwerking van de abonnee aanvragen" zo staat te lezen in een vandaag verschenen persbericht van NOAB. Wie garandeert u en mij dat deze migratie op tijd wordt afgerond EN wie garandeert dat bij de uitgave van PKI-overheid services certificaten geen problemen ontstaan en wie draait dan op voor de kosten?

Positief
Mogelijk dat u, na het lezen van bovenstaande, de conclusie trekt dat ik geen voorstander van een standaard als XBRL. Het tegendeel is waar. De invoering van XBRL is op zich niet verkeerd volgens mij. Er is sprake van een wereldwijde standaard die inmiddels door meerdere landen wordt ingezet. Een voorbeeld dicht bij huis dat al vaker is genoemd is België waar de jaarrekeningen al jaren gedeponeerd worden in XBRL bij de Balanscentrale in België. In Nederland zijn het de banken die in 2009 voor het vliegwiel hebben gezorgd om XBRL alsnog van de grond te krijgen. Of dat laatste echt gaat lukken is nog wel even afwachten. Het is nu met name de beurt aan softwareleveranciers om het XBRL geloof niet op te geven en hun software geschikt te maken voor XBRL.

Ook de omschakelijk van BAPI naar een voorziening als Digipoort is op zich niets mis mee. Ook in Nederland moeten we natuurlijk meegaan met ICT ontwikkeling. Of werkt u nog steeds met uw DOS applicatie? De wijze waarop is wel een discussie waard. Belangrijk is ook dat door SBR en XBRL andere ontwikkelingen niet uit het oog verloren worden. Elektronisch factureren en een verdere opmars van Cloud computing zijn twee voorbeelden. Verder hebben ontwikkelingen als SEPA (Single Euro Payments Area) en WKR (Werkkostenregeling) hun impact op de ICT de komende periode. Daar moeten ondernemers en hun fiscaal intermediairs ook tijd voor maken.

Conclusies
Op persoonlijke titel vat ik mijn conclusies en aanbevelingen als volgt samen:

  1. De invoering van XBRL bij de Nederlandse overheid is een geldverslindend programma gebleken, waarbij de eerder beloofde lastenreductie van honderden miljoenen voor ondernemers niet is waargemaakt door de overheid.
      
  2. Verplichtstelling van de aangiftes IB en VPB in XBRL zal niet leiden tot een lastenreductie. Intermediairs moeten zelfs extra kosten maken (aanschaf PKIoverheid certificaat).
     
  3. XBRL zelf is een internationale standaard en lijkt daarmee een juiste keuze, mits op een goede manier ingezet.
      
  4. De overgang van BAPI naar Digipoort lijkt ook een logische keuze, in het licht van technologische vooruitgang, maar dan wel voor alle aangiftestromen en met de garantie dat Digipoort voldoende betrouwbaarheid, capaciteit en beschikbaarheid kent.
       
  5. In Nederland zijn het de banken die voor het vliegwiel hebben gezorgd om XBRL van de grond te krijgen. Laten we hopen dat dit tot de goede resultaten leidt, zoals een snelle beoordeling van kredieten.
      
  6. Softwareleveranciers zijn degenen die nu aan zet om hun software geschikt te maken voor ondersteuning van XBRL. Niet via powerpointpresentaties, maar door XBRL functionaliteit operationeel te maken bij hun klanten.
          
  7. De Belastingdienst is aan zet om retourberichten (zoals de Elektronische Kopie Aanslag) nu snel mogelijk te maken via XBRL.
         
  8. De NBA is aan zet om deponering van de jaarrekening in XBRL voor middelgrote en grote ondernemingen nu eindelijk mogelijk te maken. (nagekomen bericht 14-2-2012: er is nu een oplossing in de maak).
      
  9. Het Ministerie van EL&I is aan zet om inzicht te geven in de daadwerkelijk lastenreductie door de implementatie van XBRL en in de kosten die de implementatie van XBRL met zich mee heeft gebracht en nog brengt.  
      
  10. Vanuit het Ministerie van EL&I en Logius moet gestopt worden met nieuwe kostbare XBRL initiatieven, totdat de lopende XBRL initiatieven zijn afgerond en zich hebben bewezen in de praktijk.
         
  11. De overheid staat garant voor de betrouwbaarheid van de BAPI-certificaten van KPN en voor de PKIoverheid certificaten. In elk geval moet sprake zijn van een getest fall back scenario. De overheid laat niet de gebruikers (veelal intermediairs) voor de kosten opdraaien als certificaten weer vervangen moeten worden. Per slot van rekening stelt de overheid het gebruik van deze certificaten verplicht. 
      
  12. Tot slot pleit ik voor meer open communicatie. Zo is er periodiek overleg tussen de accountancy koepels en het SBR-programma, zonder dat verslagen daarvan openbaar worden gemaakt. Ook van het SBR-beraad (op hoog niveau) moeten vergaderverslagen openbaar zijn. 

Als niet gegarandeerd kan worden dat:
- Digipoort voldoende betrouwbaarheid, capaciteit en beschikbaarheid kent, nu en vanaf 2013
- De Belastingdienst retourberichten in XBRL mogelijk maakt vanaf 2013
- Het gebruik van de PKIoverheid certificaten betrouwbaar is
- Er een goed fall back scenario is als er onverhoopt toch iets mis gaat met de certificaten.
Dan is mijn aanbeveling de verplichte overgang naar Digipoort en XBRL uit te stellen totdat deze garanties er wel zijn. Persoonlijk hoop ik dat de overgang vanaf 2013 probleemloos gaat plaatsvinden, zodat we ons weer kunnen richten op volgende ontwikkelingen.

In elk geval moet voorkomen worden dat we een zelfde automatiseringsdebacle krijgen als gesteld wordt over de invoering van de wet WALVIS (Wet administratieve lastenverlichting en vereenvoudiging in socialeverzekeringswetten) in 2006.  

Via www.ictaccountancy.nl/xbrlmonitor  bied ik inzicht in de actuele status van XBRL en openstaande vragen. Dat juist de SBR website van de Nederlandse overheid (www.sbr-nl.nl) niet naar deze monitor verwijst behoeft geen uitleg.

De overgang van BAPI naar Digipoort heb ik voor u op een rij gezet in het gratis gelijknamige rapport "Van BAPI naar Digipoort". In dit rapport vindt u tevens de aanbieders en prijzen van de PKIoverheid services certificaten. 

Door Gerard Bottemanne, onderzoeksbureau GBNED, www.ictaccountancy.nl

Categorie(n) SBR / XBRL
Bronvermelding Gerard Bottemanne, GBNED
Internet URL Gerard Bottemanne, GBNED

Automatisch op de hoogte blijven?
Schrijf u in voor onze gratis periodieke nieuwsbrief.

Terug


Onerzoeksbureau GBNED